Rss Feed

Menu chính

NHỮNG NÉT ĐẶC SẮC TRONG DÂN CA, DÂN VŨ, NHẠC CỤ CỦA DÂN TỘC PHÙ LÁ

Đăng lúc: Thứ năm - 22/12/2016 21:03 - Người đăng bài viết: Hoàng Văn Tài
        Văn hóa truyền thống là bản sắc văn hóa của cộng đồng dân tộc, là kết tinh làm  nổi bật nét đặc trưng văn hóa dân tộc, thể hiện thông qua các hoạt động, sinh hoạt lễ hội, phong tục tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo… Đất nước Việt nam chúng ta với 54 dân tộc anh em chung sống trên khắp mọi miền của tổ quốc mỗi dân tộc lại có những nét văn hoá riêng đặc sắc nhưng tất cả đều hoà trộn trong nhau để tạo nên nền văn hóa VN đa dạng giàu bản sắc chính vì vậy  việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá truyền thống không chỉ là nhiệm vụ của riêng ai mà là trách nhiệm của tất cả mọi người  Dân tộc Phù Lá là một dân tộc nói tiếng Tạng – Miến (Tibtan - Burmese) ở Việt Nam. Dân tộc Phù Lá có bốn nhóm địa phương là Phù Lá Hoa, Phù Lá Đen, Phù Lá Hán và Phù Lá Lão (Lao Xa Vơ). Người Phù Lá ở Châu Quế Thượng (Văn Yên, Yên Bái) là nhóm Phù Lá Lão, lâu nay thường được gọi là Xá Phó  Người Phù Lá ở Lào Cai, Văn Yên đều tự gọi là Lao Pạ hay Lao Va Xơ (với nghĩa là người Lão), nhóm Phù Lá ở Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hà Giang tự gọi là Bồ Khô Pạ hay Mu Di – Bồ Khô Pạ, Pu La, Pu La Pạ, một cách ký âm của từ “Pú”, “Pủ” (với nghĩa là người).
        
     Người dân tộc Phù lá sinh sống tập trung ở xã Nặm Rịa, Hợp Thành huyện Bảo Thắng, Văn Yên - Yên Bái, xã Nặm Sài (huyện Sa Pa) tỉnh Lào Cai; nhóm Xá Phó hay Phổ ở Tây Bắc như Mường Dôn (Quỳnh Nhai, Sơn La), xã Pú Nhung, Phình Sáng (Tuần Giáo, Điện Biên) và các xã Mường Đu (huyện Tủa Chùa), Nặm Mả (huyện Sìn Hồ) tỉnh Lai Châu; Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Phù Lá ở Việt Nam có dân số 10.944 người, có mặt tại 23 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố.Độc đáo nhất trong ngày hội hoa chuối là các điệu múa truyền thống, các động tác múa diễn tả khung cảnh tăng gia sản xuất và đời sống sinh hoạt hằng ngày. Từ nhiều đời nay, trong cuộc sống sinh hoạt của người Phù Lá, những điệu múa, bài hát ru vẫn làm say đắm người xem. Động tác múa vui trong ngày hội mừng cơm mới, hội hoa chuối, hội mừng mưa hay các điệu múa diễn tả khung cảnh ngày hội ở bản làng, đêm trăng bên bờ suối, ngày hội văn hóa các dân tộc đều là điểm nhấn trong các cuộc vui.Múa Phù Lá là nghệ thuật múa dân gian truyền thống độc đáo, mang nhiều yếu tố hoang dã, không bị pha tạp yếu tố văn hóa của các dân tộc khác. Các điệu múa được lưu truyền từ đời này sang đời khác thông qua phương pháp truyền dạy. Mỗi thế hệ tiếp nhận đều trân trọng, giữ gìn nghiêm túc phong cách thể hiện. Đây là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian mang tính cộng đồng cao, nhiều màu sắc. Mỗi động tác múa đều có một chủ đề nhất định, có thể là diễn tả những công việc lao động sản xuất hay ca ngợi vẻ đẹp quê hương, đất nước, tình yêu đôi lứa... được chắt lọc từ chính cuộc sống tình yêu, lao động, sinh hoạt của đồng bào. Chính vì lẽ đó, múa Phù Lá ngày càng có sức sống, tồn tại mãi mãi.



Nhạc cụ dân tộc, văn hóa dân gian
         Với dân tộc Phù Lá, tiếng kèn là biểu tượng cho sự thiêng liêng không thể thiếu trong một đám cưới, bởi họ quan niệm hạnh phúc lứa đôi cũng giống như tiếng kèn, phải có cặp thì khi ngân lên mới tạo nên sự đồng điệu, xúc cảm trong lòng người. Nhưng điều đặc biệt diễn ra đám cưới này là lối hát kể - một trong những bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Phù Lá.Hát kể là thể loại độc đáo trong kho tàng văn học dân gian của dân tộc Phù Lá và được truyền từ đời này sang đời khác. Theo quan niệm của họ, chu kì đời người gồm bốn giai đoạn: sinh ra, trưởng thành, xây dựng gia đình và già yếu rồi chết. Mỗi mốc thời gian bắt đầu một chu kì đều gắn với nhiều lễ hội đặc trưng mang ý nghĩa khác nhau và không thể thiếu hát kể - hình thức truyền tải câu nói mang giai điệu với giá trị nhân văn sâu sắc. Những câu hát kể của ông mối đại diện lời muốn nói của gia đình hai bên, người dân trong bản quây quần chăm chú lắng nghe như để chứng nhận ngày bén duyên cho đôi trai gái. Người Phù Lá là vậy, lời ca tiếng hát của họ vừa là ngôn ngữ giao tiếp, vừa là cách họ bày tỏ tình cảm, gửi gắm yêu thương, tự tạo niềm vui cho bản thân. Tiếng hát kết hợp với tiếng kèn, tiếng trống da trâu, sáo mũi vang lên rộn ràng, náo nhiệt.
 
        Người Phù Lá ở Bắc Hà gọi kèn Pí lè là "Sa Lá" - một loại nhạc cụ thuộc bộ hơi,  Kèn Pí lè của dân tộc Phù Lá có cấu tạo tương tự cây kèn của người Mông, gồm 3 phần: Đầu thổi, thân kèn và loa kèn. Đầu thổi của cây kèn là một ống đồng nhỏ bọc gỗ, đục lỗ thông với thân kèn, lỗ nhỏ ở giữa để cắm ống thổi dài khoảng 1,5cm, ống thổi này được cắt từ ống thân lúa đã phơi khô, thân tròn, có độ dai.
       Cây kèn của người Phù Lá được sơn màu đỏ để thể hiện cho sự linh thiêng trong nghi lễ, mà chủ yếu là sử dụng trong lễ cưới, đám tang và dựng nhà mới. Tuy nhiên, ở mỗi nghi lễ khác nhau thì họ lại thổi những bài kèn ứng với từng nghi lễ, mỗi bài kèn có nhịp điệu và xúc cảm riêng thích ứng với từng loại nghi lễ của dân tộc.
Trong lễ cưới của người Phù Lá, tiếng kèn là biểu tượng cho sự thiêng liêng không thể thiếu, bởi đồng bào quan niệm hạnh phúc của đôi vợ chồng cũng giống như tiếng kèn, phải có hai cây kèn thì khi ngân lên mới tạo nên sự đồng điệu, mới toát lên được cái hay, tạo nên xúc cảm trong lòng người.
       Người Phù Lá luôn thổi hai kèn với các bài chỉ sử dụng cho lễ cưới, gồm: bài kèn trên đường đi đón dâu, đến nhà cô dâu, các bài kèn đưa cô dâu ra khỏi cửa và đón dâu về nhà. Với quan niệm lễ cưới được tổ chức để kết duyên cho đôi nam nữ về sống bên nhau, nên tiếng kèn trong lễ cưới cũng phải là tiếng kèn đôi thể hiện sự đồng điệu, dâng trào cảm xúc rộn ràng lúc vui tưng bừng, lúc buồn da diết như diễn biến tâm lý của cô dâu trước khi về nhà chồng. Trên đường sang nhà gái rước dâu và lúc đưa dâu về nhà, đội kèn luôn phải đi trước để dẫn đầu đoàn rước dâu với vai trò là xua đi mọi sự cản trở trên đường để cô dâu về nhà chồng trong sự may mắn, bình an và còn thể hiện sự uy nghi, hoành tráng nhà trai trong ngày đại hỷ của gia đình.
Khi rước dâu đến cửa nhà trai, đội kèn phải đứng trước ngưỡng cửa để cô dâu làm lễ trong sân thì mới bước vào nhà và hai người thổi kèn phải dàn ra hai bên để cô dâu và chú rể thực hiện nghi lễ trước bàn thờ tổ tiên nhà chồng trong sự thiêng liêng, trang trọng, tiếng kèn trong nghi lễ cũng trở nên dồn dập, da diết hơn, khiến cho người tham dự lễ cưới trào dâng cảm xúc tưng bừng, nhộn nhịp. Đây là một phong tục độc đáo của người Phù Lá cần được phát huy và bảo tồn.


Người Phù Lá sử dụng kèn, trống trong các dịp lễ hội. Nhạc cụ tiêu biểu là trống được bưng bằng gia thú, gồm: trống đại, trung, tiểu thường dùng trong lễ hội và việc liên lạc bằng âm thanh của mỗi gia đình. Các loại nhạc cụ khá phổ biến là bộ hơi gồm: Khèn bầu (ma nhí) và các loại tiêu, sáo… Đặc biệt là Sáo Cúc Kẹ.Hát kể là thể loại độc đáo trong kho tàng văn học dân gian của dân tộc Phù Lá và được truyền từ đời này sang đời khác. Theo quan niệm của họ, chu kỳ đời người gồm bốn giai đoạn: sinh ra, trưởng thành, xây dựng gia đình và già yếu rồi chết. Mỗi mốc thời gian bắt đầu một chu kỳ đều gắn với nhiều lễ hội đặc trưng mang ý nghĩa khác nhau và không thể thiếu hát kể – hình thức truyền tải câu nói mang giai điệu với giá trị nhân văn sâu sắc.
Trai gái thích hát giao duyên, nhóm Phù Lá Lão còn biết múa xoè trong âm hưởng của các làn điệu dân ca Thái. Trong các trò chơi dân gian, trẻ em Phù Lá thích chơi đu quay, đá cầu, trốn tìm, đánh cỏ, chơi cù… Trong các dịp hội hè, lễ tết… ngay cả người lớn cũng tham gia vào các trò chơi vui nhộn với phong thái rất hồn nhiên.

Kết:

Ngày nay, ý thức được bản sắc văn hóa dân tộc, cùng với sự quan tâm của Đảng và nhà nước, cùng với các dân tộc anh em trên vùng đất Tây Bắc, đồng bào dân tộc Phù Lá đang dần ổn định cuộc sống, không còn du canh du cư, đặc biệt có ý thức trong việc phát huy và bảo tồn văn hóa dân tộc mình!

Tác giả bài viết: Vũ Phương Thanh
Nguồn tin: Sưu tầm
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Liên kết web

 

 

 

 

Mr.Cường
0968 199 100

Thống kê

  • Đang truy cập: 19
  • Hôm nay: 252
  • Tháng hiện tại: 16972
  • Tổng lượt truy cập: 3022191